Φόρτωση...

Αρχιτεκτονική

Παραδοσιακή αρχιτεκτονική και πολεοδομία


Κάστρο Χώρας Νάξου
….«ουδείς, οικοδομών κτήριον, δύναται να βλάψει τους δημόσιους δρόμους, τους δημόσιους τόπους και τας δημόσιας θεωρίας. Ουδείς οικοδομών μεταγενεστέρως, δύναται να υστερήσει από τον πλησίον του την θεωρίαν της θαλάσσης, πεδιάδος, βουνού και του ηλιακού φωτός »…

( Γενική Δημογεροντία της Νάξου Οκτώβριος 1826)



Γενικά

Βλέποντας με μια πρώτη ματιά τα κτίσματα της Νάξου, συμπεραίνουμε ότι η ιστορία έχει αφήσει τα σημάδια της στην αρχιτεκτονική του νησιού.

Πλούσια ποικιλία από αρχιτεκτονικά μνημεία, που άφησαν στο πέρασμα τους οι διάφοροι λαοί και πολιτισμοί, συνθέτουν την εικόνα της στο πέρασμα των χρόνων.

Η περίοδος που διαμόρφωσε αποφασιστικά τη Νάξο που βλέπουμε μέχρι και  σήμερα, είναι η  φράγκικη κυριαρχία  με το μεσαιωνικό κάστρο της Χώρας και τους διάσπαρτους σε όλο το νησί  επιβλητικούς πέτρινους ενετικούς πύργους.

Τα χωριά παραμένουν παραδοσιακά, γιατί το κτίσιμο τους βασίστηκε στο κλίμα, τη μορφολογία του εδάφους, τις ανάγκες, στο κουμάντο του χωριανού μάστορα  και στα υλικά του γειτονικού βουνού και ποταμιού.

Η Νάξο σαν εικόνα δεν ξεφεύγει από την κυκλαδίτικη αρχιτεκτονική. Λευκά κτίσματα διώροφα το πολύ, όπου καμία επιφάνεια δεν είναι επίπεδη και το ένα δίπλα στο άλλο, ενώνουν τις αυλές τους με πλακόστρωτα σοκάκια  και σκαλιά.

Στεαστό στο δρόμο για το Κάστρο της Χώρας Νάξου Η Σχολή Ουρσουλινών ανακαινίζεται στην παλία πόλη της Χώρας Νάξου
Κάστρο Χώρα Νάξου
Το μάρμαρο κυριαρχεί σε όλα τα σπίτια της Νάξου.

Τα σπίτια της Νάξου.
Στη Νάξο διακρίνουμε τρεις κατηγορίες κατοικιών:
Τα αρχοντικά σπίτια, τα λαϊκά σπίτια και τους πύργους.

Τα αρχοντικά σπίτια
Τα αρχοντικά σπίτια της χώρας είναι ίσως οι παλαιότερες αστικές κατοικίες σε όλες τις Κυκλάδες τα όποια άνηκαν στους πλούσιους έμπορους. Κύριο χαρακτηριστικό των σπιτιών είναι τα μεγάλα δωμάτια, τα ψηλά ταβάνια, η μεγάλου σε πάχους τοίχοι από πέτρα και ή εσωτερική πολυτελή διαρρύθμιση. Κεντρικά υπήρχε η σάλα που λόγω της θέσης της, συγκεντρώνει όλη τη ζωή της οικογένειας. Στο κάτω μέρος υπάρχουν μεγάλα υπόγεια για την αποθήκευση προϊόντων.

Τα αρχοντικά στις συνοικίες έξω από το Κάστρο χτίστηκαν από πλούσιους Έλληνες. Τα περισσότερα αρχοντικά ανάλογα την γεωγραφικότητα  και την επικινδυνότητα της περιοχής έχουν φρουριακό χαρακτήρα.

Αρχοντικό σπίτι Αρχοντικό σπίτι στη Χώρα Νάξου

Τα λαϊκά σπίτια

Στεαστό στη παλία πόλη της Χώρας ΝάξουΤο λαϊκό σπίτι είναι ο πιο διαδεδομένος τύπος κατοικίας. Στην απλούστερη μορφή είχαμε ένα μεγάλο μονόχωρο δωμάτιο που χρησίμευε για στέγαση και αποθήκευση αγαθών. Στη συνέχεια προστέθηκαν και άλλα δωμάτια όπως κουζίνα, κρεβατοκάμαρες και το κελάρι για τη φύλαξη προϊόντων.

Η κουζίνα έχει το ρόλο της τραπεζαρίας. Η συγκέντρωση της οικογένειας και η υποδοχή του επισκέπτη γίνεται πάντα στην κουζίνα.

Σχεδόν όλα τα σπίτια εξωτερικά, έχουν καμάρες που ενώνουν την κύρια είσοδο με την αυλή. Όλες οι αυλές έχουν κάθε λογής λουλούδια και αναρριχώμενα αρωματικά φυτά. Επίσης στην αυλή υπάρχει μικρός στάβλος για την στέγαση οικόσιτων ζώων και ένας φούρνος χτισμένος από πυλό.

Ακόμη και σήμερα τα περισσότερα σπίτια ακολουθούν την αρχιτεκτονική των λαϊκών κατοικιών.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχουν οι ονομασίες των επιμέρους αρχιτεκτονικών στοιχείων που κοσμούν ένα σπίτι:  
Ανεφανός: η καμινάδα.
Μόρσα: οι μαρμάρινες κολόνες και τέμπλα που πλαισιώνουν τα παράθυρα και τις πόρτες.
Βόλτα: καμάρες, πέτρινα ημικύκλια που στηρίζουν την ταράτσα του σπιτιού και διακοσμούν την είσοδο του σπιτιού.
Δώμα: η ταράτσα.
Πουντί: η μεγάλη βεράντα.
Κουντούντο: η αρχική είσοδος των νερών της υδρορροής.
Άφουκλα: η υδρορροή χωρίς σωλήνα. Επιτοίχιο αυλάκι νερού.
Παραστιά: το τζάκι.

 Ανεφανός - Καμινάδα  Μόρσα από μάρμαρα Νάξου
Βόλτα - Καμάρες
Μαρμάρινες Σκάλες
Άφουκλα στον Τίμιο Σταυρό Ναξιώτης Μάστορας τοποθετεί Μόρσα

Δεν πρέπει όμως να ξεχνάμε τους μυτάτους και τους μαζωμούς, μικρά σπιτάκια των βοσκών και των γεωργών που βρίσκονται διάσπαρτα σε κάθε γωνιά της Νάξου. Μονόχωρα κτίσματα από πέτρα και λίγο λάσπη διαμορφώνονται, με τα δοκάρια για στέγη, το μεγάλο τζάκι για μαγείρεμα, τα μεθύρια για το κρασί το λάδι και τις ασκούδες, τη νταμιτζάνα για τη ρακί, το τυρόσκαμνο για το τυρί, το καντάρι για το ζύγισμα, τη θυρίδα για τα εικονίσματα, τον λύχνο για φωτισμό, το δίκαννο για τον γαδουραύτη (λαγό), το μαγκάλι για τη ζεστασιά, το φανάρι αντί ψυγείου και τη στάμνα για το νερό. Εξωτερικά υπάρχει η πετρόχτιστη μάντρα με την αμπασά (πόρτα εισόδου) και η μαρμαρένια γούρνα για το πότισμα των ζώων.

Γκρεμισμένος Μυτάτος Πηγάδι με την μαρμάρινη γούρνα


Οι πύργοι
Οι περισσότεροι από τους πύργους στην Νάξο χτίστηκαν το 1600 και μετά τους Βενετούς, για προστασία από τις λεηλασίες των πειρατών αλλά και για να επιβάλλουν την κυριαρχία στους ντόπιους. Σήμερα σώζονται περίπου 30 τέτοιοι πύργοι οι οποίοι είναι χτισμένοι στις ευφορότερες καλλιεργήσιμες εκτάσεις της Νάξου. Είναι πολυώροφοι και κανένας δεν έχει λευκούς εξωτερικούς τοίχους από ασβέστη. Οι πύργοι είναι όλοι στο χρώμα της  πέτρας και του χώματος της γύρω περιοχής, ώστε από μακριά  να μην  ξεχωρίζουν στο περιβάλλον τους.

Το μεγαλεπήβολο ύφος τους αποτελείται από επάλξεις, πολεμίστρες, ζεματίστρες, μεγάλες και γερές πόρτες τα οποία καθιστούν το απόρθητο του πύργου.

Τίμιος Σταυρός - Πύργος Μπαζαίου Πύργος Μαρκοπολίτη - Κεραμί Νάξου

Εκκλησίες

Παναγία η Αρκουλού στην περιοχή ΜπαούζιΗ Νάξος κατέχει σημαντικότατη θέση στην Ιστορία της Βυζαντινής τέχνης λόγω του μεγάλου αριθμού των ναών που βρίσκονται διάσπαρτοι, μεγαλόπρεποι, σε όλη σχεδόν την επιφάνεια του νησιού. Θρησκευτικά μνημεία που στολίζουν και προκαλούν δέος με την αρχιτεκτονική τους. Χαρακτηριστικά των Ναών ξεκινώντας από τους παλαιοχριστιανικούς χρόνους είναι οι Βασιλικές του 6ου αιώνα μ.Χ. και διάφορα άλλα είδη ναών, καμαροσκεπείς, ναοί τύπου «μαυσωλείου», ναοί ιδιότυποι, δίκογχοι, τρίκογχοι, με τρούλο που μαρτυρούν την έντονη θρησκευτική κουλτούρα της Νάξου. Τα υλικά κατασκευής τους είναι αργολιθοδομή λιγότερο ή περισσότερο προσεγμένη. Άλλο χαρακτηριστικό στοιχείο των ναών είναι οι αψίδες σχεδόν στο σύνολο τους είναι ημικυκλικές, σπάνια τρίπλευρες ορθογωνικές επίσης υπάρχουν και ανάψυδοι τόσο βυζαντινοί όσο και μεταβυζαντινοί ναοί. Οι τρούλοι σχεδόν σε όλες τις περιπτώσεις έχουν κυλινδρικά τα τύμπανα, με μικρές εξαιρέσεις που είναι οκτάπλευρα επίσης μερικές φορές συναντάμε τρούλο που η βάση του είναι ιδιαίτερα πιεσμένη δίνοντας την αίσθηση τετράγωνου ή ορθογωνίου με στρογγυλεμένες γωνίες. Επίσης σώζονται τμήματα από μαρμαρόγλυπτα τέμπλα και σημαντικές τοιχογραφίες που καταστράφηκαν με το πέρασμα των χρόνων από παρεμβάσεις.   

Εγγραφείτε στα newsletters!

O Καιρός τώρα: